چاپ مقاله مدیر بازرگانی شرکت جوپار در نشریه ندای حمل و نقل ریلی

به گزارش روابط عمومی، مقاله راهکارهای توسعه بازار صنعت ریلی مسافری با نگارش مشترک آقای علیرضا کریمی مدیر بازرگانی شرکت قطار های مسافری و باری جوپار و همکار ایشان آقای پویان ایرانمنش در شماره 25 نشریه ندای حمل و نقل ریلی؛ دوماهنامه انجمن صنفی شرکتهای حمل و نقل ریلی و خدمات وابسته به چاپ رسید.

ضمن تبریک به همکاران محترم شرکت جوپار متن این مقاله را جهت استفاده مخاطبان گرامی در این بخش منتشر می کنیم:

 

راهکارهای توسعه بازار صنعت ریلی مسافری

کشور ما به دلیل موقعیت استراتژیک ویژه خود از اهمیت بالایی در حوزه حمل و نقل برخوردار بوده و پل ارتباطی میان شرق و غرب محسوب می شود . پدیده حمل و نقل و انتقال انسان و کالاهای تجارتی، یکی از عوامل بسیار مهمی است که در هر محدوده مکانی و زمانی، در رشد و شکوفایی اقتصاد کشورها و ایجاد رفاه اجتماعی مردم در جوامع مختلف نقش عمده و تعیین کننده ای را  داشته است. از میان سیستم های حمل و نقل موجود سیستم حمل و نقل ریلی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است . سیستمی که به عقیده کارشناسان اقتصادی بسیار ارزان و دارای حجم نقل و انتقالات و مبادلات بالا بوده و در مدت زمان کمی، می تواند بسیاری ازمشکلات حمل و نقل کالا را حل کند . 

طی چند سال گذشته با وجود افزایش شرکت های حمل و نقل ریلی و به موازات آن افزایش تعداد واگن ها از تعداد مسافرانی که سیستم حمل و نقل ریلی را انتخاب می کنند کاسته شده که کارشناسان دلایل مختلفی از جمله شرایط اقتصادی و رشد قیمت های بلیت و متعاقب آن کاهش قدرت رقابت با سایر سیستم های حمل و نقل را ذکر می کنند . این در حالی است که بعلت تعدد مزیت های حمل و نقل ریلی امروزه در دنیا این صنعت از رشد بالایی برخوردار است . در این نوشتار سعی بر ان است تا ضمن بر شمردن مزیت های این صنعت راهکارهایی به منظور افزایش سهم بازار عنوان شود.

 

توسعه اقتصادی

حمل و نقل ریلی یکی از بخش های زیربنایی و ساختاری اقتصاد کشور است . در بسیاری از کشورهای توسعه یافته بخش حمل و نقل ریلی به عنوان بخش مسلط بر اقتصاد شناخته شده است و شاید بتوان توسعه این بخش را پیش شرط توسعه اقتصادی یک کشور دانست. سهم چشمگیر بخش حمل و نقل در تولید ناخالص داخلی کشورها حکایت از ارتباط تنگاتنگ کلیه زیر بخشهای اقتصادی با بخش حمل و نقل دارد. هرچند باید پذیرفت که حمل و نقل قطعا می تواند پدیده ای اجتماعی هم باشد و تاثیرات متقابل آن با مقولات اجتماعی تنگاتنگ است اما امروزه حمل و نقل بخشی جدایی ناپذیر از برنامه های اقتصادی دولت هاست و به عبارتی وجه اقتصادی حمل و نقل به مراتب گسترده تر از وجوه دیگر آن است. بالغ بر 10 درصد تولید ناخالص داخلی کشورها به بخش حمل و نقل اختصاص داشته و در اغلب کشور ها قریب به 20 درصد هزینه های خانوار را بطور مستقیم و غیرمستقیم به مقوله حمل و نقل اختصاص داده است. رشد فزاینده برنامه ها و طرح های توسعه شبکه حمل و نقل در اکثر نقاط دنیا حکایت از اهمیت و جایگاه این صنعت در توسعه اقتصادی کشورها دارد. با این توضیح بایستی بپذیریم که اعمال سیاست ها و برنامه های کلان کشور در مقوله حمل و نقل نبایستی خارج از چارچوب های اقتصادی و سازوکارهای مبتنی بر بازار باشد چرا که در غیر اینصورت نمی توان انتظار داشت روابطی منطقی بین نهاده ها و خروجی بخش برقرار گردد.

 

اشتغال

بر اساس سند چشم‌انداز 20 ساله و افق 1404 باید سهم حمل و نقل ریلی در جابه‌جایی مسافر از 4 به 18 درصد و سهم جابه‌جایی بار از 10 به 30 درصد از کل حمل و نقل برسد که برای رسیدن به این اهداف مشارکت و جذب سرمایه‌گذاری بخش دولتی و غیر دولتی و متعاقب آن افزایش میزان مشارکت در این بخش را می طلبد.

بطور کلی شبکه ریلی اشتغال زایی بسیار بالایی دارد ، برای مثال برای ساخت یک مسیر ریلی 500 کیلومتری در کشور حدود ۴ هزار نفر به منظور ساخت زیربنای آن فعال می شوند . در جریان ساخت واگن و لکوموتیو و... نیز تعداد قابل توجهی نیروی کار در حوزه های مختلف نیاز است و در زمان بهره برداری نیز به تناسب برای مدت زمان طولانی به نیروی کار در تخصص های مختلف نیاز می باشد .

 

گردشگری:

با توسعه این شبکه علاوه بر اینکه صنعت توریسم داخل به شدت تحت تأثیر قرار می گیرد جذب توریسم از کشورهای دیگر به داخل کشور هم رونق خواهد گرفت.اگر خطوط راه آهن مدرن ما از شرق به غرب کشور وصل شود، کشورهای همسایه شرقی که می خواهند از شرق به غرب سفر کنند مسیر ایران را انتخاب خواهند نمود، چرا که کمتر کشوری در جهان وجود دارد که دارای موقعیت استراتژیک ایران  را از نظر کم هزینه ترین و اقتصادی ترین مسیر مسافرت دارا باشد .

 

محیط زیست:

در بررسی نقش حمل و نقل لازم است عواملی همچون محیط زیست مد نظر قرار گیرد زیرا تاثیرات فراوان بخش حمل و نقل بر ابعاد زیست محیطی بسیار حائز اهمیت می باشد و لذا انتخاب سیستمهای حمل و نقلی که در تعامل مثبت با محیط زیست باشند بایستی در درجه بالای اولویت قرار گیرند. تأثیرات آلودگی هوا بر بهداشت جامعه نیز کاملا مشخص و واضح  است که بهترین راهکار آن توسعه شبکه ریلی مدرن به جای اتوبوس و تاکسی است.

تأثیر توسعه شبکه ریلی بر میزان مصرف سوخت نیز بسیار موثر است بطوریکه امروزه دولت در سال بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان یارانه سوخت (گازوئیل و بنزین) پرداخت می کند که با توسعه شبکه ریلی این مبلغ به شدت کاهش می یابد و صرفه جویی کلانی در اقتصاد کشور اتفاق می افتد.

 

راهکارهای افزایش توسعه ریلی مسافری

تقاضا یعـنی رفـع نیـاز و خواسـته با لـحـاظ نمـودن محدودیت های منـابع مالی ، تقاضای تنزلی ، وضعیتی است که در آن تقاضا برای محصول یا خدمت کمتر از سطح قبلی است و کاهش بیشتر آن پیش بینی  می شود. از دلایل این امر را می توان عدم تلاش در جهت بهسازی و بازسازی بازار مورد نظر٬ محصولات یا  فعالیت های بازاریابی دانست . راهکار مقابله با آن بازاریابی احیایی است . بازاریابی احیایی یعنی تلاش جهت یافتن پيشنهادات و بازارهای جدید ، جذب مشتریان رقباء ، ایجاد ابتکار و نوآوری در تولید ، توزیع ، قیمت گذاری و حتی شیوه های تبلیغاتی به منظور جلوگیری از سیر نزولی تقاضا است.

 

ارزیابی تقاضای سفر

تقاضا عبارتست از کمیتی یا مقداری از کالای خاص که در یک یا گروهی از بازارهای مربوط به یک یا گروهی از قیمت‌های مشخص خریداری می‌گردد . قانون تقاضا به این معنی است که با افزایش قیمت، مقدار تقاضا کاهش یافته و در مقابل با کاهش قیمت، مقدار تقاضا افزایش می‌یابد. به رابطه معکوس قیمت و تقاضا قانون تقاضا می‌گویند ،یعنی اینکه هر چقدر قیمت افزایش یابد مقدار تقاضا کاهش می‌یابد. عوامل زیادی بجز قیمت بر روی تقاضای افراد مؤثر است که از آنجمله می‌توان به قیمت کالاهای جانشین و مکمل، سلیقه مصرف کنندگان، انتظارات از آینده و میزان درآمد مصرف کنندگان اشاره نمود.

از سال 1386 تا 1389 همزمان با افزایش تعداد واگن های مسافری در شبکه ریلی تعداد مسافران جابجا شده نیز افزایش یافته اما از سال 1389 تا 1394 با افزایش اعداد واگن ها تعداد مسافران جابجا شده با شیب ملایمی کاهش یافته است .

 

نتایج مطالعات انجام شده نشان می دهد که به ‌ترتیب درآمد مسافرین، تعداد واگن مسافری، طول خطوط اصلی و جمعیت بیشترین تاثیر را بر جابجایی مسافر داشته و سرانه مالکیت اتومبیل، قیمت بلیط قطار و قیمت بلیط اتوبوس نیز به‌ترتیب کمترین تاثیر را بر حجم جابجایی مسافر داشته‌اند. همچنین نتایج حاصل از پیش‌بینی نیز حاکی از افزایش میزان مسافر جابجا شده در شبکه حمل‌ونقل ریلی به‌خصوص در سال‌های پایانی برنامه پنجم توسعه است.

به‌رغم افزایش ظرفیت ناوگان ریلی در طول این سال‌ها و با در نظر گرفتن اینکه حمل‌ونقل هوایی توسعه قابل‌توجهی نداشته؛ میزان تقاضا برای سفرهای ریلی نیز با کاهش مواجه بوده، تا حد زیادی در نتیجه رکود اقتصادی و کاهش قدرت خرید مسافران و در مقابل افزایش یکباره قیمت بلیت قطار بوده است؛ به گونه‌ای که سفر با هواپیما در مقابل سفر با قطار مزیت نسبی قابل توجهی یافته و شاید این خود تا اندازه‌ای بیانگر میزان رشد تعداد مسافران هوایی نیز باشد. بدیهی است که با این شرایط و با در نظر گرفتن زمان صرف شده برای رسیدن به مقصد، خانواده‌ها سفر با وسیله نقلیه شخصی را ترجیح داده و امنیت سفر با قطار را نادیده می‌گیرند. البته در این میان شمار قابل‌توجهی نیز سفر با وسایل حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای را برمی‌گزینند.

 

پیشنهادات بهبود در سطح کلان

  • توسعه خطوط راه آهن جدید برای مثال : راه اهن شمالی- جنوبی و شرقی- غربی که در نتیجه منجر به افزایش تعداد مسافران خواهد شد .
  • اتصال خطوط راه اهن به بنادر
  • راه اندازی خط آهن برقی و سریع السیر در مسیرهای پرتردد
  • دوخطه کردن و بهسازی خطوط اصلی و افزایش تعداد واگن ها
  • ارتقای سطح کیفی ارائه خدمات در آن ها
  • برنامه ریزی برای احداث و همچنین بهره برداری مناسب خدمات بین راهی در تمامی شبکه بزرگراهی، آزادراهی و جاده های اصلی کشور در فواصل مشخص با حداقل امکانات نیز از جمله مهم ترین برنامه ها و راهکارهای مورد نیاز در حوزه حمل و نقل جاده ای عنوان می شود.

 

قیمت و قیمت گذاری

در گذشته مالکیت تمام قطارهای مسافری متعلق به دولت بود و تعیین بهای بلیت قطارهای مسافری بصورت یکسان با ارئه سوبسیدهای مربوطه مشخص می گردید بر این اساس قیمت بلیت ممکن بود سالها بدون تغییر باقی بماند .در شرایط جدید بر اساس قانون ابتدا قیمت بلیت توسط شرکت های مالک پیشنهاد شده و سپس توسط هیئت مدیره راه اهن ج .ا.ا به تصویب می رسد . اما برای قیمت گذاری بلیت چارچوب مشخصی وجود ندارد و شرکت ها برای پوشش هزینه های خود مجبور به افزایش قیمت های خود هستند  . بر این اساس برای برون رفت از این موضوع موارد زیر پیشنهاد می شود :

  • خارج شدن محدودیت کاهش و افزایش قیمت بلیت از 30% تخفیف و 20% افزایش
  • سهیم شدن راه اهن در تخفیفات در مواقع خاص ( ماه رمضان و غیره )
  • حذف و یا کاهش سهم قرارداد دیزل و غیره رو کاهش بدهند یا با برداشتن سهم خدمات ایستگاهی
  • ارائه سوبسید توسط راه اهن پرداخت سهم درآمد حاصله از محل صرفه جویی مصرف سوخت برای پروژه های سرمایه گذاری جدید بخش غیر دولتی در حوزه خرید ناوگان باری، مسافری و لکوموتیو

 

جلب مشتریان رقیب (جاده و هواپیما )

بزرگ ترین حوزه حمل و نقل کشور، حمل و نقل جاده ای است که شامل جاده های اصلی، جاده های فرعی، آزادراه ها و بزرگراه ها می شوند. براساس آمار منتشره از سوی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای.با وجود اینکه از نظر حجم ناوگان، ( اعم از اتوبوس و مینی بوس و سواری ) وضعیت مطلوبی در کشور وجود دارد، ولی از نظر کیفیت و عمر ناوگان به ویژه در مورد اتوبوس و مینی بوس، مشکلات جدی به چشم می خورد. همین موضوع در زمینه صنعت حمل و نقل هوایی کشور نیز صادق است که بالا بودن میانگین عمر ناوگان هوایی و کمبود ناوگان است. راهکارهای جلب رقیب در صنعت ریلی عبارتست از :

  • ارائه برنامه های تبلیغی با موضوع معرفی راه اهن بعنوان ارزان ترین و ایمن ترین نوع حمل و نقل
  • ارائه مشوق ها و قیمت های رقابتی
  • ارائه پکیج های جامع تورهای گردشگری و تشویق آژانس ها به ارائه تورهای گردشگری و نه فقط فروش بلیت

 

ایجاد ابتکار و نوآوری در توزیع

  • توسعه بازارها و دسترسی سریع و آسان
  • کاهش مقررات و بوروکراسی اداری واگذاری ساین به آژانس ها
  • ایجاد کیوسک های فروش بلیت در سطح شهر با همکاری شهرداری ها
  • تولید اپلیکیشن های فروش بلیت
  • معرفی بسته های حمایتی جهت سرمایه گذاری بخش خصوصی به منظور افزایش نرخ بازدهی و کاهش دوره بازگشت سرمایه مانند تثبیت تعرفه دسترسی برای واگن های باری نو که با همکاری بخش غیر دولتی وارد شبکه حمل و نقل ریلی می شود (معادل یک ریال برای 4میلیون تن کیلومتر)

 

تبلیغات

  • راهکار سهیم شدن راه اهن در تبلیغات برای مثال اختصاص 1000 تومان سهم هر فقره بلیت به تبلیغات

 

افزایش مولفه های کیفیت

  • سرعت قطارها
  • خدمات ارزان سفر
  • تنوع قطارها و ترکیبی بودن آنها
  • انتخاب ساعت درست قطارها و مسائل سیر و حرکتی